آنتراکوز (Anthracosis)
گرد و غبار، گازها و بخارات سمى عواملى هستند که باعث بروز عوارض ریوى مختلف مى‌شوند که عوارض خفقان‌آور، التهابی، سلى و پنوموکونیوزها از آن جمله هستند.
 
پنوموکونیوز که از دو لغت یونانى به نام پنومون (Penemon) یعنى ریه و کونیس (Conis) به مفهوم گرد مشتق شده است نوعى بیمارى است که در آن بافت ریه در اثر ورود گرد و غبار تغییر شکل یافته و دچار ضایعاتى مى‌گردد. نباید تصور شود هر فردى که مدت کمى در محیط پر گرد و غبار کار کند دچار بیمارى پنوموکونیوز مى‌گردد. چرا که مدت کار، شدت گرد و غبار، نوع گرد و غبار و بالاخره عیوب دستگاه تنفسى شخص در قبول یا رد آن مؤثر خواهد بود. موضوعى که باید توجه داشت عمل تقویت‌کننده و یا خنثى‌کنندهٔ گردها نسبت به هم است. گاهى بعضى از گرد و غبارها اثر همدیگر را تقویت و شروع بیمارى را تسریع مى‌نمایند مانند خاک رس که درجه ضرر و زیان غبار سیلیس را در هوا کم مى‌کنند.

آنتراکوز به پنوموکونیوز ناشى از گرد و غبار ذغال اطلاق مى‌شود. ذرات ذغال از نظر بیوشیمى مواد بى‌خاصیت و بى‌اثر هستند، بدین‌ علت تولید فیبروز نمى‌کنند فقط موجد عوارض ناشى از انباشته‌شدن سلول‌هاى گرد و غبارى مى‌شوند متأسفانه آنتراکوز خالص نادر است و نزد کارگران معادن ذغال که معمولاً به آنتراکوز مبتلا مى‌شوند به‌علت وجود گرد و غبار سیلیس در معادن، سیلیکوز نیز بدان اضافه مى‌شود. تصاویر ریوى در این صورت ستاره‌اى شکل و مشخص خواهند بود که مخصوص این عارضه مى‌باشند در حالى که تصاویر ریوى ناشى از سیلیکوز خالص، ندول‌هاى گرد و محدود مى‌باشند که داراى حدود مشخص و واضح هستند. در آنتراکوز گاهى ضایعات شبه‌غده‌اى بزرگ دیده مى‌شود که ممکن است مایع شدن آنها دفع اخلاط سیاه رنگ و فراوانى را به شکل استفراغ به‌وجود بیاورند که ملانوپتیزى (Melanoptysie) نامیده مى‌شود. ملانوپتیزى گاهى با خونریزى از ریه و نفس‌تنگى شدیدى همراه است.

 
در بعضى از موارد کارگران معادن ذغال‌سنگ ضمن دچار شدن به آنتراکوز دچار بیمارى روماتیسم هم مى‌گردند و در این‌گونه موارد علائم رادیولوژیکى سینه کاملاً واضح است و به آن سندرم کاپلان گویند. چون این موضوع به‌وسیلهٔ پزشک انگلیسى به‌نام کاپلان گزارش شده به‌نام سندرم کاپلان موسوم است که بعداً به‌وسیلهٔ دیگران تائید گردیده است.