طبیعت کلی مسائل آلودگی هوا

تنها مقادیر محدودی منابع هوا، زمین و آب موجود است و با افزایش جمعیت بخش قابل دسترسی این منابع برای هر فرد کاهش می‌یابد. تا سال 1900 جمعیت جهان به 7/1 میلیارد نفر افزایش یافت. در 1974 جمعیت دنیا به 9/3 میلیارد نفر رسید و به شکل شگفت‌انگیزی تا 6/5 میلیارد نفر در سال 1993 رشد نمود به طوری که رشد سالیانه جمعیت 6/1 درصد پیش‌بینی می‌شد. جمعیت ایالات متحده نیز چنین روندی را دنبال کرده است. به علاوه پیشرفت فناوری در زمینه کشاورزی به طور قابل توجهی میزان اشتغال را در مناطق روستایی کاهش داده است. امروزه درکشورهای پیشرفته، دو سوم جمعیت در نقاط شهری زندگی می‌کنندکه حدود یک درصد زمین را در اختیار دارند. رشد حومه شهرها و وجود بزرگراه‌ها این امکان را به وجود آورده تا افراد بیشتری به مسافت‌های دورتر مسافرت کنند و لذا شهرهای ما سریع‌تر به هم پیوند خورده‌اند. از اینرو افزایش جمعیت با استاندارد بالایی از زندگی همراه و منجر به شدت انتشار و تجمع آلاینده‌های هوا در یک منطقه شده است.

برای کشورهای پیشرفته یا در حال توسعه بین سرانه تولید ناخالص داخلی (GDP) و سرانه مصرف انرژی همبستگی نزدیکی وجود دارد. این موضوع را داده های اخیر درباره برخی کشورهای منتخب، مندرج در جدول 1-1، نشان می‌دهد. این مقادیر، مربوط به پیش‌بینی‌های 1991-1989 می‌باشد. این اطلاعات نشان می‌دهد که مقدار کالا و خدمات مورد استفاده توسط یک شهروند، به مقدار انرژی مصرف شده توسط وی بستگی دارد (مستقیم یا غیرمستقیم). به عبارت دیگر دسترسی و استفاده از انرژی برای یک زندگی با استاندارد بالا، ضروری است. از نظر تاریخی افزایش مصرف انرژی اغلب موجب افزایش انتشار آلاینده‌ها به محیط زیست شده است. توان ما برای حفظ یک محیط زیست پایدار برای آینده، به‌وضوح، بستگی به موفقیت کوشش‌های ما در سراسر جهان درجهت کاهش نیازمندی‌های انرژی برای تولید محصولاتی دارد که برای لذت بردن و یافتن محصولات جدید است. بهبود وسایل کاهش یا حذف انتشار آلاینده‌ها از منابع انرژی نیز کوششی در این راستا می‌باشد.

در گذشته، آلوده کننده‌های صنعتی، کشاورزی و ویژه‌، رها کردن زایدات را در آتمسفر بیش از کنترل آنها اقتصادی می‌دانستند. به طور کلی، سازمان یا فعالیتی که سبب ایجاد آلودگی می‌شود‌، نتایج آلودگی را بر عهده نمی‌گیرد. همچنین آنهائیکه از کاهش آلودگی هوا به دلیل نصب دستگاه‌های کنترل سود می‌برند، به طور مستقیم هزینه تجهیزات را به عهده نمی‌گیرند. از دهه 1960 در ایالات متحده، با فزونی یافتن رابطه مردم با مسائل زیست محیطی، هوا به عنوان یک منبع

جدول 1-1: مقایسه مصرف انرژی در برخی کشورها

کشور

تولید ناخالص داخلی

(/capitaدلار)

مصرف انرژی تجاری

(/capitaمیلیون Btu)

انرژی/GDP

زئیر

چین

هندوستان

شیلی

روسیه

عربستان سعودی

انگلستان

فرانسه

کانادا

آمریکا

ژاپن

180

370

380

2500

3220

5800

15900

18300

19400

19500

29774

2

26

9

34

191

168

139

104

281

273

111

90

14

42

73

17

35

114

176

69

71

268

براساس پیش‌بینی‌ها از 1989 تا 1991

 

موجود در قلمرو عمومی مورد توجه قرار گرفت. در نتیجه، آلودگی هوا یک مسئله عمومی تلقی گردید، نه تنها برای آنهایی که آلودگی را به محیط تخلیه می‌کنند بلکه برای آنهایی که نتیجه این تخلیه را تحمل می‌نمایند. بسیاری از کشورها چنین تحولی را تجربه کرده‌اند.

کنترل منطقی آلودگی هوا بر چهار فرضیه اساسی استوار است:

1-   هوا در محدوده عمومی است. اگر با آلودگی هوا به عنوان یک مسئله عمومی رفتار شود، چنین فرضی ضروری است؛ نه تنها برای آنهایی که آلودگی را به محیط تخلیه می‌کنند بلکه برای آنانی که آن را به عنوان نتیجه کار تحمل می‌کنند.

2- آلودگی هوا یک همراه اجتناب‌ناپذیر زندگی مدرن است. جدالی بین مبانی اقتصادی و بیولوژیکی وجود دارد، در گذشته این جدال تنها پس از وقوع حوادث مربوط به آلودگی هوا شناخته می‌شد. یک توسعه نظام‌مند و پیوسته در سیاست‌ها و برنامه‌های حفظ کیفیت هوا جهت اجرای عملیات بیولوژیکی بنیادی، ضروری است.

3- آگاهی‌های علمی برای شکل دادن به سیاست عمومی باید به کار رود و ادامه یابد. تا وقتی اطلاعات در مورد منابع و اثرات آلودگی هوا گسترده است، کامل شدن آنها دور از دسترس است. کار زیادی برای توسعه موثر سیاست‌‌های کنترل باید انجام شود، از جمله جلوگیری از آلودگی و به حداقل  رساندن آن، بهبود مداوم و کاربرد دستگاه‌ها و فناوری‌های کنترل. با این وجود، اطلاعات کافی برای‌کاهش بیشتر انتشار آلاینده‌های هوا قابل دستیابی است.

روش‌های کاهش آلودگی هوا نباید آلودگی را در سایر بخش‌ها افزایش دهد. روش‌های کنترل برای کاهش آلودگی هوا، آب یا زمین اغلب باعث انتقال آلودگی یا آلاینده‌های ثانویه به سایر محیط‌ها می‌گردد. برای مثال، حذف دی‌اکسیدگوگرد از جریان گاز یک نیروگاه ذغال‌ سنگ به وسیله گاز شو‌های مرطوب مقدار زیادی مایع یا لجن تولید می‌کند که باید دفع گردد. در یک روش مشابه، عریان‌سازی[1] مواد آلی از آب زیرزمینی آلوده شده می‌تواند موجب انتشار ترکیبات آلی سمی به هوا شود. چنین روش‌هایی نمی‌توانند راه حل واقعی برای آلودگی باشند و نیاز به بررسی زیاد دارد تا اطمینان حاصل شود که انتقال به محیط‌های مختلف به راحتی انجام نشده بلکه تخریب یا تبدیل آلاینده به فرم‌های کمتر آلوده صورت می‌پذیرد.



[1] - Stripping